Alchemiewebsite

Welkom

Welkom, bezoeker, op de enige Nederlandstalige website die uitgebreide informatie geeft over alchemie!

 

Op deze website, samengesteld en geschreven door Jules Grandgagnage,  maakt u kennis met alchemie, een van de belangrijkste bronnen van het westerse esoterische gedachtegoed. De laatste decennia is er ook vanuit academische hoek veel meer belangstelling voor westerse esoterie gekomen. Alchemie maakt deel uit van wat hedendaagse geesteswetenschappers de drie traditionele wetenschappen van de westerse esoterie noemen: astrologie, magie en alchemie.

Symboliek

Alchemistische teksten zijn voor leken echter zo goed als onleesbaar, en zelfs na jarenlange studie zijn ze niet eenduidig te begrijpen. Zoals elke discipline maakt alchemie immers gebruik van een gespecialiseerde technische taal. Met deze website hoop ik alvast een tipje van de sluier op te lichten. Er wordt aandacht besteed aan de definitie en het doel van de alchemie, alsook aan de geschiedenis en de wetenschappelijke en culturele betekenis ervan. 

Om de verhullende taal van die oude alchemisten een beetje te begrijpen, moet je je enigszins vertrouwd maken met de terminologie die een dertiende-eeuwse geleerde hanteerde op gebied van metallurgie, geneeskunde, astronomie/astrologie en chemie. Om het nog wat moeilijker te maken voor hedendaagse studenten van alchemie, staan alchemistische teksten bol van symboliek, een beeldentaal die - volgens C.G. Jung - alleen op onbewust niveau te begrijpen is. Sommige van die teksten zijn wonderlijk mooi, enigmatisch en gebaseerd op een hermetische filosofie die ons een beeld voorhoudt van een onderling verbonden micokosmos en macrokosmos

Alchemie is dus een bijzonder complex onderwerp. Om alvast iets te begrijpen van die symbolen zul je ook de astrologische symboliek onder de knie moeten krijgen. Kortom: het vraagt inspanning om zich als lezer een beetje in te leven in de wereld van de alchemist. Maar het loont wel de moeite, want je leert een wereld kennen die je nog volledig onbekend was.   

 

Ik wens u veel lees- en studieplezier! 

Jules Grandgagnage

Alchemie, een (pseudo)wetenschap?

Alchemie wordt nu als pseudowetenschappelijke discipline beschouwd, al is de term 'voorwetenschappelijk' of 'protowetenschappelijk' hier eerder van toepassing, omdat de criteria voor wat als 'wetenschappelijk' kan gelden pas veel later werden opgesteld.  Het onderscheid tussen chemie en alchemie bestond in oudheid, middeleeuwen en renaissance helemaal niet. De geschiedenis van "esoterische" alchemie zien als zijnde in strijd met "wetenschappelijke" chemie zou indruisen tegen het feit dat, voorafgaand aan de achttiende eeuw, de twee niet te onderscheiden waren. Praktische alchemie heeft als traditionele wetenschap ongetwijfeld bijgedragen aan de chemie vóór de moderne tijd, met de ontdekkingen van zuurstof, waterstof, fosfor; de elementaire aard van goud, lood, antimoon; en het harden van metalen. Vernieuwende wetenschappers als Roger Bacon en Isaac Newton hielden zich ook nog met alchemie bezig. 

Ondanks de aanvallen van de Verlichting op de alchemie als onwetenschappelijk bijgeloof, is het voor hedendaagse cultuurwetenschappers en historici duidelijk geworden dat de alchemie een wetenschappelijk en spiritueel ernstige onderneming was uit oudheid en middeleeuwen, met wortels in de Egyptische metallurgie, de filosofie van Aristoteles en Joodse, Arabische, vroegchristelijke en hermetische bronnen.

Herwaardering als academisch studiegebied

Na de Verlichting werden onderwerpen als alchemie eeuwenlang verworpen als academisch irrelevant studieobject. Het werd gereduceerd tot een bijgeloof uit het voorwetenschappelijk tijdperk en verbannen naar de populaire literatuur. Pas vanaf de jaren negentig van de 20e eeuw verschenen er over westerse esoterie publicaties van wetenschappers als Antoine Faivre, Wouter Hanegraaff en Kocku von Stuckrad, die er een systematische cultuurhistorische studie van maakten. De UvA biedt als enige ter wereld in een academische context een compleet onderwijsprogramma Westerse esoterie aan, met alchemie als een van de drie traditionele wetenschappen.Kortom: alchemie, astrologie en magie zitten terug in de lift als ernstig te nemen wetenschappelijk studiegebied! De Alchemiewebsite die u nu bezoekt wil daartoe zijn steentje bijdragen.

Wat is alchemie?

Onder alchemie verstaat men een brede discipline die bestaat uit zowel natuurfilosofie als praktijk en (scheikundig) experiment. Het bekendste aspect van deze traditionele wetenschap is transmutatie, de omzetting van gewone metalen in zilver en goud (chrysopoeia) en de bereiding van een panacee, een  levenselixir. De laatste decennia verschenen publicaties over alchemie door wetenschapshistorici en cultuurwetenschappers die nieuwe inzichten hebben gebracht over het fenomeen van de alchemie. Boeken en manuscripten die eeuwenlang ongelezen bleven worden nu vanuit hun historische context bestudeerd.

Alchemie moet in samenhang met astrologie worden geëxploreerd, een oudere traditie die eveneens de relatie tussen mens en universum bestudeert. De symbolentaal van alchemie is voor een deel astrologisch, maar maakt ook gebruik van een eigen iconografie.

Alchemie behoort net zoals bijvoorbeeld de astrologie tot de zogenaamde occulte of "hermetische" wetenschappen. Het maakt deel uit van een voorwetenschappelijk wereldbeeld en maakt in vergelijking met de moderne wetenschap gebruik van een alternatief verklaringsmodel met een eigen systeem en methode.

Alchemistische studie

De onderdelen van alchemistische studie zijn als volgt op te sommen:

  • de 7 alchemistische metalen (goud, zilver, koper, lood, kwik, tin, ijzer);
  • de 7 zichtbare planeten (Mars, Zon, Venus, Mercurius, Maan, Saturnus, Jupiter); *

  • de 4 of 5 elementen (Aarde, Lucht, Water, Vuur, Aether);
  • en de alchemistische processen die een rol spelen bij de transmutatie van gewone tot edele metalen (verval, zuivering en perfectie).

Alchemie is een natuurfilosofie met een praktisch aspect, gebaseerd op de hermetische wijsheid  "zo boven, zo beneden". Door observatie en door het verwerven van inzicht in het samenspel van stoffen en krachten, hoopten alchemisten hun doelen te bereiken. Zij wilden niet alleen goud kunnen maken ("chrysopoeia"), maar streefden eveneens naar het ontdekken van een universeel medicijn voor alle kwalen. Om deze doelen te bereiken, diende de Steen der Wijzen te worden gemaakt in het labo.

* Zon en Maan werden als 'lichten' tot de planeten gerekend.

Verschillende tradities

Alchemie bestrijkt diverse filosofische tradities verspreid over ongeveer vier millennia en drie continenten. Men kan ten minste drie grote tradities onderscheiden die grotendeels onafhankelijk van elkaar ontstonden:

  • de Chinese alchemie,
  • de Indiase alchemie
  • en de westerse alchemie.

Deze laatste ontstond rond de Middellandse Zee, waarbij in de loop van enkele duizenden jaren haar centrum verschoof vanuit het Oude Egypte naar de Grieks-Romeinse wereld en via islamitische beoefenaars ten slotte het middeleeuwse Europa bereikte. Chinese alchemie was nauw verbonden met het taoïsme en de Indiase alchemie met de dharma-religies, terwijl westerse alchemie haar eigen filosofische systeem ontwikkelde onder invloed van diverse westerse religies. In hoeverre de genoemde drie tradities elkaar in de loop der tijden hebben beïnvloed en of ze mogelijk een gemeenschappelijke oorsprong hebben, blijft een onbeantwoorde vraag.

William Baillie (1723-1810): een alchemist

aan zijn oven met een blaasbalg aan het werk


Contact: info@alchemiewebsite.be

Auteursrecht teksten: ©Jules Grandgagnage